6-1-vrsacki-idol-koloa

Vršački idol – kolo

VRŠAČKI IDOL

Statueta od gline, nađena 1913 godine na lakalitetu Vršac-Ludoš, u grobu spaljenog pokojnika, srednje bronzano doba, kultura Dubovac, oko 1500-1400 godine pre N. E.

BRONZANO DOBA

Nalazi bronzanog doba predstavljaju prve arheološke nalaze koji su otkriveni u jugoistočnom Banatu. Već 1861. godine u okolini Alibunara i sledeće godine kod Banatske Palanke otkrivene su posude poznog bronzanog doba koje su nešto kasnije dospele u Ar heološki muzej u Zagrebu. Do kraja XIX veka već su bili otkriveni svi značajni lokaliteti bronzanog doba u jugoistočnom Banatu: Orešac-Židovar (1877. godine), Dubovac–Kudeljište (1879), Dupljaja–Grad (1879), Vršac–At (1888), Vršac–Crvenka (1888), Vršac–Stari Ludoš (1888), Banatska Palanka–Rudine (1890), Vatin–Bela Bara (1892).

Osim ovih značajni su i lokaliteti Gudurica–Kvenhen i Vatin–Železnička stanica. U periodu do I Svetskog rata, najviše zahvaljujući agilnom kustosu muzeja, Feliksu Milekeru, na pomenutim i drugim lokalitetima ovog područja prikupljen je veliki broj nalaza bronzanog doba. Ovi nalazi su uglavnom dospeli u muzej u Vršcu, a izvestan broj predmeta su nabavili i muzeji u Beogradu, Temišvaru, Segedinu i Budimpešti, kao i pojedini kolekcionari. U vremenu između dva svetska rata nisu vršeni obimniji istraživački radovi, ali se posle 1945. godine, zahvaljujući Rastku Rašajskom, koji vrši sistematsku kontrolu terena, uvećava broj pri kupljenih nalaza i otkrivaju se novi lokaliteti bronzanog doba, a vrše se i iskopavanja na lokalitetima Orešac–Židovar (sa prekidima od 1948–1977. godine i zatim 1996-2005), Orešac–Selo (1959), Vršac–At (1975, 1984) i manji, zaštitni radovi na lokalitetima Vršac–Crvenka (1962), Pavliš–Beluca (1962), Dupljaja–Grad (1972) i Vršac–Jarak (1983).

Danas se u zbirkama Odseka za praistoriju Arheološkog odeljenja muzeja čuvaju nalazi bronzanog doba sa ukupno 73 lokaliteta, medu kojima su i tzv. predmeti nulte kategorije – “Vršački idol” (lokalitet Vršac–Ludoš) i Dupljajska kolica (Dupljaja–Grad), koji predstav-ljaju najznačajnije i najvrednije pojedinačne primerke, ne samo u Arheološkom odeljenju, nego i uopšte, u zbirci muzeja.

Ostave poznog bronzanog doba – Od ukupno 21 do danas otkrivene ostave poznog bronzanog doba u jugoistočnom Banatu, tokom vremena su nestali, ili nisu sačuvani predmeti iz sledećih 5 ostava: Gudurica-žamski Breg (otkrivena oko 1850. godine), Veliko Središte (1867), Velika Greda-Cavoš (1878), Uljma-Olarova ciglana (1888) i Jermenovci (1903). Iako ne mogu pouzdano da se pripišu određenoj kulturi bronzanog doba, sve saču vane ostave, sa oko 1.000 pojedinačnih bronzanih predmeta, svedoče o snažno razvijenoj produkciji i obradi bronze.

Da se verovatno radi o lokalnoj proizvodnji, a ne o importu, jasno ukazuje i veliki broj izolovanih, pojedinačnih nalaza bronzanih predmeta – oružja (mačevi, koplja, bodeži), oruđa (sekire, testerice, srpovi, brijači) i nakita (narukvice, igle, privesci), koji su u jugoistočnom Banatu otkriveni na ukupno 28 lokaliteta.