omoljica-vazaa

Omoljica vaza

OMOLJICA VAZA

Pančevo – Omoljica
Srednje bronzano doba (period 1800 do 1200 godina pre N.E.)
Keramika, rukom radjeno. Bikonični sud sa dve drške tipa “ANSA LUNATA”.
Na trbuhu široke kose kalunere.
Vlasništvo Narodnog muzeja u Beogradu.

Tomislav Gievski

Bronzano doba Srbije

Bronzano doba predstavlja u istoriji, umetnosti i društveno-ekonomskim odnosima, značajnu etapu najstarije istorije Evrope. Formalno, period bronzanog doba koji, sa manjim ili većim odstupanjima, obuhvata vremensko razdoblje druge hiljade godina pre n. e. (vreme oko 2000-1000 godina pre naše ere) jeste etapa u kojoj se ovlađivanjem tehnike obrade metala i njegovog dobijanja iz određenih ruda dolazi i do izrade savršenijih sredstava za proizvodnju oruđa, do savršenijih oblika oružja, do različitijih i bogatijih oblika nakita. Ali, ne sme se zaboraviti ni činjenica da ovi oblici zavise i od novih, posebno razvijenih i specifičnih oblika obrade i dobijanja određenih sirovina, jer rudarska tehnika i tehnika obrade metala u određenim oblicima iziskuju i posebnu, specijalizovanu aktivnost čitavih ljudskih grupa u njihovim zajednicama. U ovom dobu više se ne može, kao u ranijem periodu neolita, govoriti samo o podeli posla izmeću muškarca i žene. Sem toga, neravnomerna rasprostranjenost rudnog blaga, pogotovu onda kad se ima u vidu da korišćenje bronze nameće istovremeno i korišćenje dveju vrsta rudnih ležišta, prvenstveno bakra i kalaja, nužno je nametala užu trgovinsku razmenu između raznih oblasti i područja. A isto tako, ova neravnomernost stvarala je i osnove za izvesnu neravnotežu u odnosima raznih ljudskih grupa, a samim tim i veću nesigurnost i češće sukobe, koji se odražavaju u sve većoj potrebi za stvaranjem određene, unutrašnje organizacije odbrane ili napada. Bronzano doba bilo bi u isto vreme i ona epoha, kad se neminovno nameće i jače raslojavanje u okviru primitivnih ljudskih zajednica, prvi začeci one podele koja dovodi konačno i do društvenog razdvajanja, u krajnjoj liniji do formiranja izdvojene, bogatije i vodeće plemenske aristokratije, kakvu, u razvijenim etapama gvozdenog doba, možemo ustanoviti na primer u kneževskim grobovima Trebeništa ili Novog Pazara, u oblastima tada već formiranih ilirskih plemena Desidijata ili Autarijata. Odatle, do kasnijeg formiranja prvih ilirskih državnih organizacija koje, kako se sve jasnije vidi, predstavljaju izvesnu prelaznu etapu izmeću plemenskih saveza i robovlasničkih državnih zajednica rimskog tipa ili helenističkih država, postojao je još samo jedan korak, koji je u raznim oblastima pod raznim posebnim uslovima, učinjen sa izvesnim odstupanjima.

Kao i u drugim kulturnim grupama bronzanog doba, tako i ovde osnovni elementi za utvrđivanje i praćenje odlika kulture čini grnčarija, keramika. U njenim oblicima često do izražaja dolazi imitiranje metalnih objekata, kako je naročito vidljivo na izvanrednom primerku suda sa dve drške koje prelaze preko oboda iz Omoljice kod Pančeva.

Tekst iz kataloga izložbe “Bronzano doba Srbije”, Narodni muzej, Beograd, 1972. Dr Draga Garašanin